اختلال دوبینی چشم یکی از مشکلات بینایی است که میتواند زندگی روزمره افراد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. زمانی که چشمها تصاویر یک شیء را به صورت همزمان اما غیرهماهنگ به مغز ارسال کنند، مغز قادر به ترکیب این تصاویر در یک تصویر واحد نیست و در نتیجه فرد، دو تصویر از یک شیء میبیند. این اختلال میتواند به صورت تصاویر روی هم، کنار هم، یا حتی با چرخش متفاوت ظاهر شود و انجام فعالیتهای سادهای مانند مطالعه، راه رفتن و رانندگی را دشوار کند.
شدت دوبینی چشم در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است گاهی گذرا و ناشی از خستگی باشد یا در برخی افراد به دلیل بیماریهای زمینهای یا آسیبهای عصبی، طولانیمدت و شدید شود. در این مقاله به علت دوبینی چشم، روشهای درمان و راهکارهای پیشگیری خواهیم پرداخت تا شما با شناخت بهتر این مشکل بتوانید اقدامات مؤثری برای مدیریت آن انجام دهید.
دلایل بروز دوبینی
زمانی که به یک جسم یا شی خارجی نگاه میکنیم، هر چشم به صورت جداگانه تصویری از جسم را به مغز ارسال میکند و مغز با استفاده از رشتههای عصبی دو تصویر را به یک تصویر واحد تبدیل میکند. زمانی که به هر دلیل این دو تصویر بر هم تطبیق نشوند و تصویر واحد ایجاد نگردد، فرد دچار دوبینی شده است. دلایل مختلفی در به وجود آمدن اختلال دوبینی وجود دارد که در ادامه بیان میکنیم.
یکی از مهمترین دلایل ابتلا به اختلال دوبینی، خستگی زیاد است که با استراحت و حتی خواب کافی برطرف میگردد. در صورتی که اختلال دوبینی طولانی مدت باشد، باید برای درمان به بهترین متخصص مغز و اعصاب مراجعه شود. برخی افراد برای درمان دوبینی به پزشک متخصص چشم مراجعه میکنند، در صورتی که این اختلال به علت التهاب عصب چشم است و باید به دکتر مغز و اعصاب مراجعه شود، زیرا بیماری التهاب عصب بینایی چشم، از نشانههای ابتلا به بیماری MS در افراد است و درمان به موقع باعث به دست آمدن نتیجه بهتر خواهد شد.
لوچی و انحراف چشم
زمانی که دو چشم در یک توازن قرار نداشته باشند و یک چشم دچار انحراف شود، این اختلال به وجود میآید. لوچی چشم اغلب در کودکان رایج است.
فعالیت تیروئید
اختلال در فعالیت غده تیروئید و تولید ماده تیروکسین میتواند در عملکرد عضلات کنترل کننده چشم اختلال ایجاد کند و باعث مشکل دوبینی در فرد شود. از جمله بیماریهایی که توسط کم کاری تیروئید این اختلال را به وجود میآورد، بیماری گریوز است.
آنوریسم
ابتلا به بیماری آنوریسم که به علت برآمدگی رگ خونی است، در صورتی که به اعصاب کنترل کننده چشم فشار بیاورد میتواند، سبب به وجود آمدن دوبینی در فرد شود.
سکته مغزی
اگر بروز سکته مغزی به اعصاب حرکتی و کنترل کننده چشم آسیب بزند، موجب ایجاد اختلال دوبینی در فرد میشود.
نارسایی تقارن
زمانی که چشمها به دلایل هماهنگ نبودن عضلات نگهدارنده چشم با یکدیگر به طور هماهنگ حرکت نکنند، باعث اختلال دوبینی در افراد میگردد. دلیل ابتلا به این بیماری برای متخصصان ناشناخته است.
قوز قرنیه
کراتوکونوس یا بیماری قوز قرنیه یک آسیب چشمی است که به دلیل مخروطی شدن شکل قرنیه به وجود میآید و دوبینی را ایجاد میکند.
میاستنی گراویس
ابتلا به بیماری میاستنی گراویس که باعث ضعف در عضلات کنترل کننده حرکتی میشود، یکی دیگر از دلایل ابتلا به این اختلال است.
تومور مغزی و سرطان
وجود تومور مغزی یا توده سرطانی در پشت چشم باعث فشار و آسیب به اعصاب حرکتی چشم میشود.
بیماری ام اس
ابتلا به بیماری MS بروز این اختلال را به همراه دارد. بیماری ام اس به دستگاه مرکزی اعصاب آسیب وارد میکند و عصب بینایی هم در این نقطه قرار دارد.
ضربه مغزی یا ضربه به سر
برخورد سر به اجسام سخت در حوادث و تصادفات باعث آسیب به اعصاب، به خصوص عصب بینایی میشود.
بیماری زمینه ای
ابتلا به برخی بیماریهای زمینهای مانند دیابت میتواند، این نوع مشکل را به همراه داشته باشد.
داروها
ممکن است برخی داروها که برای درمان بیماریهایی مانند تشنج و صرع تجویز میشود، دارای عوارضی از جمله دوبینی باشد.
مشروبات الکلی
گاهی اختلالات دوبینی بر اثر مصرف مشروبات الکلی و مسمومیت به وجود می آید که دوبینی موقتی میباشد.
خونریزی مغزی
در خونریزی مغزی که به علت پاره شدن عروق خونی سر است، ممکن است بر اثر جمع شدن خون در بافت مغز و فشار به عصب بینایی باعث دوبینی شود.
سندروم گیلن باره
این بیماری نوعی اختلال عصبی پیش رونده است و ممکن به اعصاب چشم آسیب برساند و از نشانههای اولیه این بیماری اختلال دوبینی است.
آستیگماتیسم
قرنیه چشم که یک لبه شفاف جلوی چشم است، در صورتی که باعث انکسار یا شکست نور بیش از حد نرمال شود، دوبینی ایجاد میکند.
خشکی چشم
در صورتی که اختلال در تولید اشک چشم به وجود آید و چشم خشک شود، دوبینی ایجاد میشود. برای درمان این حالت از قطره اشک مصنوعی استفاده میکنند.
ضربه به چشم و کبودی
به وجود آمدن کبودی چشم به هر دلیل باعث تجمع خون و مایعات اطراف چشم شده و باعث اختلال در اعصاب کنترل کننده و عضلات چشم میشود.
آب مروارید
ابتلا به بیمار آب مروارید باعث ایجاد لکههای کدر بر روی عدسی چشم شده و این اختلال را به وجود میآورد.
بیماری لکه زرد
ابتلا به این بیماری باعث از بین رفتن مرکز بینایی به مرور زمان میشود و اختلال دوبینی از عوارض و نشانههای این بیماری است.
علائم و نشانه های دوبینی
نشانههای دوبینی بستگی به دلایل بروز این عارضه دارد و برای همه افراد یکسان نیست. برخی دلایل و نشانههای این اختلال عبارتند از:
- افتادگی پلک
- دید تار و دوگانه
- سردرد و حالت تهوع
- درد در زمان حرکت چشمها
- درد در اطراف چشم و ابروها
- سرگیجه و اختلال در راه رفتن
تشخیص اختلال دوبینی
زمانی که نشانههای دوبینی را دارید، باید سریع به پزشک متخصص مراجعه کنید. به دلیل گسترده بودن دلایل اختلال دوبینی باید بعد از معاینات بالینی و جواب به سوالات پزشک، در صورت مصرف داروی خاص یا بیماری خاص پزشک خود را مطلع کنید. پزشک با استفاده از برخی روشها و آزمایشات تشخیصی دلیل ابتلا به دوبینی را مشخص کرده و درمان متناسب با این عارضه را شروع میکند، از جمله آزمایشات تشخیصی که توسط متخصص مغز و اعصاب انجام میگیرد، عبارتند از:
- ام آر ای
- آزمایش خون
- معاینات چشمی
- سیتی اسکن
توصیه میشود به دلیل گستردگی دلایل ابتلا به اختلال دوبینی و خطرناک بودن این عارضه بدون از دست دادن زمان، به بهترین متخصص مغز و اعصاب در تهران مراجعه کنید.
درمان دوبینی
درمان دوبینی به دلیل اینکه علتهای این اختلال زیاد است، راههای متفاوتی دارد. برای درمان اختلال دوبینی ابتدا باید دلیل آن را پیدا کرده و با از بین بردن علت به وجود آمدن این اختلال، مشکل را درمان کرد.
در صورتی که این عارضه باعث اختلال در زندگی روزمره شود، استفاده از چشم بند به افراد توصیه میشود. لازم به ذکر است این روش برای درمان نیست بلکه برای اصلاح دوبینی است.
با استفاده از منشور در عینکهای تجویزی، میتوان عدم توازن در تصاویر را اصلاح کرد و این اختلال را از بین برد.
در صورتی که به علت بیماری دیابت، ام اس و دیگر بیماریها به اختلال دوبینی مبتلا شدید، با درمان و کنترل این بیماریها میتوان اختلال دوبینی را درمان کرد.
دارو های ضد التهاب
در صورتی که علت دوبینی، التهاب عضلات نگهدارنده چشم و اعصاب کنترل کننده چشم باشد، میتوان با تجویز داروی ضد التهاب و از بین بردن این عارضه، به درمان دوبینی کمک کرد.
داروی سرکوب کننده سیستم ایمنی بدن
زمانی که علت اختلال دوبینی بیماری میاستنی گراویس تشخیص داده شود، مصرف این داروها در درمان این اختلال اثر زیادی دارند.
جراحی دوبینی
برخی موارد برای اصلاح رفتار عضلات چشم و رفع تاری چشم و همچنین درمان اختلال دوبینی از عمل جراحی استفاده میشود. در ادامه برخی از این عملهای جراحی که به رفع این اختلال منجر میشود را بیان میکنیم.
- جراحی بر روی عضلات چشم برای برقراری توازن دو چشم.
- عمل جراحی برای برداشتن تومور یا توده از پشت چشم و برداشتن فشار از روی اعصاب چشم.
- عمل جراحی برای برداشتن استخوان از داخل محفظه چشم به علت برداشتن فشار از اعصاب چشم به علت التهاب.
جمع بندی اختلال دوبینی چشم
در پایان، اختلال دوبینی چشم یک وضعیت پیچیده و چندعلتی است که میتواند از خستگی ساده تا بیماریهای جدی مانند میاستنی گراویس، اماس، سکته مغزی یا تومور مغزی ناشی شود. تشخیص سریع علت و درمان مناسب توسط متخصص مغز و اعصاب نقش حیاتی در کاهش عوارض و بهبود بینایی دارد. روشهای درمانی شامل اصلاح تصاویر با منشور در عینک، استفاده از چشمبند برای مدیریت موقت، داروهای ضد التهاب، داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی و در برخی موارد جراحی است. با پیگیری دقیق درمان و کنترل عوامل زمینهای، امکان کاهش یا برطرف شدن اختلال دوبینی وجود دارد و میتوان کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
سوالات متداول دوبینی چشم
دوبینی چشم چیست؟
دوبینی چشم یا دیپلویی به حالتی گفته میشود که فرد از یک شیء دو تصویر میبیند و مغز قادر به ترکیب تصاویر دریافتی از دو چشم نیست.
علت دوبینی چشم چیست؟
علل متنوعی دارد؛ از خستگی و خشکی چشم گرفته تا لوچی، التهاب عصب بینایی، میاستنی گراویس، سکته مغزی، تومور مغزی و بیماریهای زمینهای مانند اماس یا دیابت.
آیا دوبینی چشم خطرناک است؟
اگر دوبینی موقت و ناشی از خستگی باشد معمولاً خطرناک نیست، اما دوبینی طولانیمدت یا همراه با سرگیجه و ضعف عضلانی نیاز به بررسی فوری توسط متخصص مغز و اعصاب دارد.
علت دوبینی ناگهانی چیست؟
دوبینی ناگهانی میتواند ناشی از سکته مغزی، ضربه به سر، التهاب عصب بینایی یا فشار روی اعصاب چشم باشد و نیازمند مراجعه فوری پزشکی است.
دوبینی در یک چشم و دو چشم چه تفاوتی دارد؟
دوبینی تکچشمی معمولاً ناشی از مشکلات قرنیه، آب مروارید یا آستیگماتیسم است ولی دوبینی دوچشمی معمولاً ناشی از اختلالات عصبی یا عضلانی است که حرکت چشمها را هماهنگ نمیکند.
علائم دوبینی چشم چیست؟
دید تار، دو تصویر از یک شیء، سرگیجه، سردرد، درد اطراف چشم و اختلال در راه رفتن یا تمرکز از علائم شایع است.
دوبینی چشم چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص توسط متخصص مغز و اعصاب یا چشم انجام میشود و شامل معاینات بالینی، MRI، سیتی اسکن و آزمایش خون است تا علت دقیق مشخص شود.
درمان دوبینی چشم چیست؟
درمان بستگی به علت دارد؛ شامل اصلاح تصاویر با منشور در عینک، چشمبند، داروهای ضد التهاب، داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی، جراحی یا کنترل بیماریهای زمینهای مانند اماس و دیابت.
آیا دوبینی چشم قابل پیشگیری است؟
پیشگیری کامل ممکن نیست، اما مدیریت استرس، خواب کافی، مراقبت از چشمها، کنترل بیماریهای مزمن و درمان به موقع اختلالات عصبی میتواند از بروز دوبینی جلوگیری یا شدت آن را کاهش دهد.
برای درمان دوبینی چشم به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
در اکثر موارد، بهترین گزینه مراجعه به متخصص مغز و اعصاب است، به ویژه اگر دوبینی طولانیمدت، ناگهانی یا همراه با علائم عصبی دیگر باشد.
