دیسک کمر ، علائم و درمان

دیسک کمر

دکتر هیوا امجدی


مهره هاکه ستون فقرات در ناحیه کمر را تشکیل می دهند، روی دیسک های اسفنجی بالش مانند کوچکی به اسم دیسک بین مهره ای قرار گرفته اند. هنگامی که این دیسک ها سالم باشند، می توانند به عنوان جذب کننده شوک و فشار روی مهره ها عمل کنند و انعطاف پذیری ستون فقرات را فراهم میکنند.


اگر بنا به دلایلی دیسک از قسمت عقبی خود دچار بیرون زدگی یا فتق شود، این قسمت بیرون زده روی نخاع یا رشته های نخاع فشار وارد می کند و سبب بروز درد در ناحیه کمر با انتشار به پاها می شود،فتق دیسک کمر عارضه ای است که در اثر وارد شدن فشار زیاد یا ضعیف شدن عضلات کمر در اثر بالا رفتن سن یا عوامل دیگر ممکن است به وجود آید.

امکان تشکیل فتق دیسک در هر نقطه از ستون فقرات وجود دارد. اما در اکثر مواقع فتق دیسک در قسمت پایین کمر (ستون فقرات کمر) ایجاد می شود. به هر حال گاهی اوقات می توان فتق دیسک را در ناحیه گردن (مهره های گردن) و در موارد نادر در بخش بالای کمر (ستون فقرات در ناحیه قفسه سینه) نیز مشاهده کرد.

همانطور که اشاره کردیم هنگامی که دیسک دارای فتق باعث وارد شدن فشار به ریشه اعصاب می شود، می تواند باعث ایجاد درد، بی حسی، و ضعف در نواحی خاص بدن شود که ریشه عصب از آنها عبور می کند. برای مثال فتق دیسک در قسمت پایین کمر می تواند باعث ایجاد درد و بی حسی در ناحیه باسن شده و تا پایین پا را نیز تحت تاثیر خود قرار دهد. در اصطلاح به این مشکل سیاتیک می گویند. سیاتیک رایج ترین علامت تشکیل فتق دیسک در ناحیه پایین کمر است.

بیماری فتق دیسک کمر معمولا از دهه سوم به بعد ایجاد میشود چون با بالا رفتن سن احتمال از دست رفتن آب دیسک بین مهر ه ها بیشتر شده و دیسک شکننده تر میشود ، اما دیسک در سنین جوانی هم وجود دارد که معمولا در نتیجه وارد شدن فشار بیش از اندازه و ناگهانی دیسک پاره می‌شود؛ برای مثال افتادن از نردبان و به زمین خوردن در حالت نشسته نیروی بسیار زیادی را به ستون فقرات وارد می‌کند، اگر این نیرو به اندازه کافی قوی باشد، یا به شکستگی مهره یا به پارگی دیسک می‌انجامد

• یک کشیدگی یا فشار سنگین و ناگهانی وارد شده به ناحیه پایین کمر. گاهی اوقات یک حرکت چرخشی ناگهانی یا حتی عطسه کردن شدید نیز می تواند باعث ایجاد این مشکل شود


• انجام فعالیت هایی که هر روز به صورت تکراری و مداوم انجام می شود نیز می تواند باعث وارد شدن فشار به ناحیه پایین کمر شود. برای مثال در این رابطه می توان از حرکت های مربوط به بلند کردن اجسام، قرار گرفتن طولانی در معرض لرزش، و آسیب دیدگی های ورزشی نام برد.خم شدن مکرر فشار فراوانی را به دیسک‌های بین مهره‌ای وارد می‌کند؛ بنابراین چنانچه سعی کنید در حالت خم شده جسم بسیار سنگینی را بلند کنید، نیروی وارده به احتمال قریب به یقین باعث پارگی دیسک کمر خواهید شد.

از این گذشته دیسک در نتیجه وارد شدن نیروی اندک نیز، معمولاً به دلیل ضعیف شدن قسمت محیطی در اثر برآیند آسیب‌های مکرر در گذر زمان، پاره می‌شود. همان‌طور که قسمت محیطی ضعیف و ضعیف‌تر می‌شود، سرانجام زمانی می‌رسد که خم شدن یا بلند کردن جسمی فشار بیش از اندازه‌ای را به دیسک وارد می‌کند.

دیسک ضعیف شده در اثر کوچکترین فشاری ممکن است پاره شود،این روند در تأثیر بالا رفتن سن بر ستون فقرات ریشه دارد،. ماده برجسته شده و راه یافته‌ی دیسک به درون مجرای نخاع می‌تواند به اعصاب مجرای نخاع فشار وارد کند. به علاوه شواهدی مبنی بر تحریک شیمیایی ریشه‌های عصبی توسط این ماده در دست است.

هم تحت فشار قرار گرفتن ریشه عصب و هم تحریک شیمیایی بروز مشکلاتی را در زمینه‌ی چگونگی عملکرد اعصاب به دنبال دارند.

علایم دیسک کمر چیست ؟

شایعترین علامت کمردرد است ،احساس درد در هر قسمت از کمر است بطور مثال درد پایین کمر یا درد بالای آن، و گاهی اوقات تا باسن و پا امتداد پیدا می کند که به آن سیاتیک گفته میشود، در اغلب موارد علائم و نشانه های این بیماری در یک دوره زمانی کوتاه به خودی خود از بین می روند، اما اگر فشار بر روی ریشه عصبی زیاد باشد ممکن است درد ادامه پیدا کند و حتی با استراحت هم بهبود پیدا نکند.

ضعف عضلانی در یک یا هر دو پا ممکن است ایجاد شود مثلا حین راه رفتن شخص نمیتواند روی پنجه یا پاشنه پای خود راه برود .

فلج از کمر به پایین در موارد فتق دیسک بسیار شدید ممکن است رخ دهد

بیحسی ، کرختی ، گزگز ، مورمور و اختلالات حسی هم ممکن است در هر دو پا ایجاد شود

اختلال عملکرد روده و مثانه و اختلال عملکرد جنسی هم از علایم فتق دیسکهای بین مهره ای است


تشخیص فتق دیسک کمر

برای تشخیص یک شرح حال دقیق ، معاینه کامل ، تستهای عصبی ، بررسی رفلکسها توسط پزشک متخصص مغز و اعصاب انجام میشود ، براساس صلاحدید پزشک از روشهای تصویر برداری استفاده میشود،•

۱-پرتونگاری (اشعه ایکس) در این آزمایش تشخیصی از پرتوهای انرژی الکترومغناطیسی برای به دست آوردن تصویرهایی از استخوان‌ها، اندام و بافت‌های داخلی استفاده می‌شود.


۲• تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI). در این روش تلفیقی از آهن‌رباهای بزرگ، رادیوفرکانس‌ها و رایانه جهت ایجاد تصاویر جامع از اندام‌ها و ساختارهای درون بدن مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

۳• میلوگرام. در این فرایند، رنگ درون مجرای نخاع تزریق می‌شود تا تصویر کاملاً واضح و آشکاری را از ساختار در پرتونگاری به دست دهد.

۴.• الکترومیوگرافیEMG-NCV:در این آزمایش تشخیصی، واکنش عضله یا فعالیت الکتریکی در پاسخ به تحریک عصب عضله، اندازه‌گیری می‌شود

درمان دیسک کمر

عدم درمان بموقع دیسک کمر ممکن است باعث بدتر شدن علایم شده و وضعیت بیمار و درد را بدتر کند،باعث تخریب بیشتر دیسک بین مهر ه ای ، تخریب خود مهره و حتی سرخوردگی مهره ای شود و نیاز به اعمال جراحی بزرگتر باشد .

عدم درمان به موقع ممکن است باعث عوارضی مانند بی‌حس‌های دائمی یا اختلالات حرکتی شود که این عوارض باعث افتادگی پا و کشیدن و لنگی پا خواهد شد. همچنین عدم درمان به موقع ممکن است باعث ایجاد مشکلات ادراری و مثانه‌ای شود و یا مشکلات اسفنکتر مقعد به وجود بیاورد و بیمار نتواند ادرار و مدفوع خود را نگه دارد. این مشکلات در آقایان باعث ایجاد ناتوانی‌های جنسی هم می‌شود. به علت این که اعصاب مانند دیگر نسوج و پوست قابل ترمیم نمی‌باشند و اگر صدمه ای به آنها برسد، دیگر به حالت اولیه بر نمی‌گردند، بنابراین قبل از صدمه شدید، باید حتما نسبت به درمان اقدام کرد.


دارو


داروهای مسکن: اگر درد بیمار مبتلا به دیسک کمر خفیف تا ملایم باشد، پزشک ممکن است برای وی مصرف داروی دیسک کمر مسکن همچون ایبو پروفن (آدویل، مورتین IB، و سایر داروهای مانند آن) یا ناپروکسین (آلیو و سایر داروهای مانند آن) را تجویز نماید.


داروهای مخدر:اگر درد بیمار با استفاده از مسکن های عادی بهبود پیدا نکرد، پزشک ممکن است از داروهای مخدر قوی تر مثل کودئین یا ترکیب استامینوفن با اکسی‌ کدون (داروهایی مثل پرکوست، اکسی کانتین، و سایر داروهای مانند آن) برای یک دوره کوتاه استفاده کند. گیجی، حالت تهوع، یبوست و بی خیالی همگی از عوارض جانبی مصرف این داروها هستند.


داروهای ضد درد عصب: داروهایی مثل گاباپنتین (نيورونتين، گرالیز، هریزانت)، پره گابلین (لیریکا)، دولوکستین(سیمبالتا)، ترامادول (آلترام) و آمي تريپتيلين اغلب می توانند به تسکین درد ناشی از عصب آسیب دیده کمک موثر نمایند. به خاطر اینکه این داروها عوارض جانبی کمتری در مقایسه با داروهای مخدر دارند، از آنها بطور گسترده در مراحل اولیه درمان دیسک کمر استفاده می شود.


داروهای ریلکس کننده عضلات: در صورتی که فرد دچار اسپاسم عضلات شده باشد، ممکن است برای وی داروهای ریلکس کننده عضلات تجویز شود. بی خیالی و گیجی از عوارض جانبی مصرف این داروها هستند.

ورزش و حرکات اصلاحی : ورزش یک جزء عادی در برنامه های درمانی فتق دیسک کمر است. استفاده از یک رویکرد فعال در طول دوره ریکاوری با انجام فعالیت های فیزیکی می تواند باعث کاهش درد و کمک به بازیابی سلامتی فرد در بلند مدت شود.فرد مبتلا به دیسک کمر ممکن است به یک یا دو روز استراحت برای کاهش درد نیاز داشته باشد. به هر حال، شما باید از وسوسه دراز کشیدن در رخت خواب در روزهای بعد دوری کنید، زیرا عضلات شما نیاز به قرار گرفتن در شرایطی دارند که به فرآیند ریکاوری آنها کمک کند. در صورتی که در این زمان به انجام فعالیت ها و حرکات ورزش کمردرد و دیسک کمر بی توجهی شود، بدن شما ممکن است به روش درمانی به نحو مناسب واکنش نشان ندهد.


ورزش کردن یک روش موثر برای تقویت و تثبیت عضلات پایین کمر و پیشگیری از آسیب دیدگی و درد احتمالی بعدی است. قوی شدن عضلات می تواند به تحمل وزن بدن و استخوان های شما کمک کرده و فشار غیر ضروری را از ستون فقرات شما دور نماید.


به هر حال حتی اگر شما عضلات قوی برای حمایت از کمر خود دارید، لازم است وزن خود را در سطح مناسب حفظ کنید تا به این ترتیب حمایت لازم را از ستون فقرات خود به عمل آورید. در حقیقت حرکت کردن با وزن اضافی می تواند باعث وارد شدن فشار به کمر به صورت مداوم شده و مثل این است که شما همواره یک وزنه سنگین را با خود حمل می کنید! در این حالت کم کردن وزن می تواند باعث کاهش درد و بهبود وضعیت سلامتی کمر شود. به هر حال در صورتی که شما نیاز به کاهش وزن دارید، با پزشک خود درباره روش های مناسب کاهش وزن صحبت نمایید.

فیزیوتراپی: فیزیوتراپی معمولاً دارای نقش با اهمیت در ریکاوری فتق دیسک کمر و یکی از روش های درمان بدون جراحی دیسک کمر است. روش های فیزیوتراپی نه تنها می تواند کاهش فوری درد بیمار را به همراه داشته باشد، بلکه علاوه بر این به شما آموزش می دهد چگونه وضعیت بدن خود را به صورتی حفظ کنید که از ایجاد آسیب های احتمالی بعدی پیش گیری شود.


امروزه تکنیک های مختلف برای فیزیوتراپی مورد استفاده قرار می گیرد. در روش های درمانی انفعالی بدن بیمار ریلکس شده و از ماساژ عمیق بافت، گرما و سرما درمانی، تحریک الکتریکی (همچون تحریک الکتریکی عضلات از روی پوست)، و آب درمانی برای بهبود بیمار استفاده می شود. برنامه فیزیوتراپی کمردرد و دیسک کمر معمولاً با درمان های انفعالی (غیر فعال) شروع می شود. اما هنگامی که بدن به مقدار کافی بهبود پیدا کرده و سلامت خود را به دست آورد، روش های درمان فعال که باعث تقویت بدن و پیش گیری از ایجاد درد دیسک کمر می شوند، برای بیمار شروع خواهند شد. در این حالت متخصص فیزیوتراپی بطور نزدیک با شما کار می کند تا یک برنامه درمانی که دارای بهترین شرایط با توجه به وضعیت بیماری است، برای استفاده شما تهیه و تجویز نماید.


روش های جراحی بسته برای درمان دیسک کمر

۱-تزریق در ناحیه اپیدورال (ترنسفورمینال)


تزریق استروئید حاوی کورتیکو استروئید به ناحیه اپیدورال می تواند تاثیر ضد التهاب در این ناحیه داشته و درد بیمار در نتیجه وارد شدن فشار به عصب را به سرعت بر طرف کند. در این حالت تزریق استروئید در فضای عصب اپیدورال انجام می شود. هنگامی که تزریق اپیدورال کمر انجام شد، بیمار می تواند کاهش درد را در خود را مشاهده کند، اما تاثیرگذاری این تزریق می تواند گاهی اوقات به چند روز زمان نیاز داشته باشد. این شیوه جراحی بسته دیسک کمر با هدایت سونوگرافی هم قابل انجام است. به هر حال توجه داشته باشید که از این روش درمانی معمولاً بیش از 3 بار در طول یک سال نباید استفاده کرد.


۲-جراحی بسته دیسک کمر با لیزر


روش درمانی جراحی بیرون زدگی دیسک کمر با لیزر (PLDD) به صورت سرپایی و با استفاده از بی حسی موضعی بر روی بیمار انجام می شود. در طول درمان جراحی بسته دیسک کمر، یک سوزن نازک به دیسک دچار فتق با کمک گرفتن از عکس رادیولوژی وارد می شود. سپس یک فیبر نوری از طریق سوزن به دیسک وارد شده و انرژی لیزر از طریق این فیبر به محل تابانده می شود. به این ترتیب می توان بخش کوچکی از هسته دیسک را تبخیر کرد. انجام این کار می تواند تا حدودی باعث ایجاد فضای خالی در محل دیسک شود که فشار سطح متورم دیسک بر روی ریشه عصب را کاهش داده و باعث تسکین درد بیمار می شود. تاثیر این روش درمانی معمولاً بلافاصله در بیمار قابل مشاهده است.


۳- تزریق اوزون : اوزون یک گاز است که در حقیقت نوع قوی تر گاز اکسیژن می باشد که با فرمول O3 شناخته می شود. به نظر می رسد تزریق گاز اوزون می تواند باعث تحریک و فعال کردن آنزیم هایی شود که نقش موثر در فعالیت پر اکسید و رادیکال های آزاد دارند. به این ترتیب تزریق اوزون می تواند وضعیت سیستم ایمنی بدن را بهبود بخشیده و به بر طرف شدن علائم دیسک کمر کمک موثر کند.

در صورتیکه


1- درد شدید باشد وبه درمان های دارویی پاسخ ندهد
2- همراه با ضعف پا یا بی اختیاری ادراری-مدفوعی باشد
بیمار تحت عمل جراحی دیسک کمر با عنوان تخلیه دیسک به روش میکروسکوپی قرار می گیرد.طول برش در این عمل3-4سانتی مترومدت این عمل کمتر از 2ساعت است.درد بیمار بعد از عمل برطرف می شودوبیمارمعمولا روزبعد از عمل می تواند راه برود و2 -3 هفته بعد از عمل به زندگی طبیعی برگردد.

این جراحی توسط جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات صورت میگیرد و انجام ملاحظات و رعایت های بعد از عمل جراحی در بهبود علايم بسیار اهمیت دارد

مقاله ها

جراحی دیسک کمردیسک کمر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.